Çok hassas ebeveynlerin yükselişi

0

BEĞENDİM

ABONE OL

News

0

Küçük çocukları olan rastgele bir ebeveyne, bunalmış hissedip hissetmediklerini sorarsanız, karşılık muhtemelen ‘evet’ olacaktır.

En rahat meskenlerde bile, gürültü, dağınıklık ve kaosun denetimden çıktığı, ebeveynlerin yorgun ve hudutlu olduğu günler olabilir. Küçük çocukların kapatma düğmesi ya da ‘sessize al’ tuşu da yok.

Bu his ne kadar olağan ve yaygın olsa da, kimi ebeveynler için günlük aile hayatını daha bunaltıcı hale getirebilen bir kişilik özelliği var.

2018’deki bir araştırmaya nazaran nüfusun yaklaşık % 20-30’u, yüksek duyarlılıklı insan (HSP) olarak sınıflandırılıyor. Bu özellik, bilim insanları ve genel halk tarafından giderek daha fazla kabul görüyor.

Bu cins bir hassaslık kokular, manzaralar yahut seslerle ilgili olabilir. Bu özelliğe sahip olanlar, örneğin parlak ışıklar ve yüksek seslerle başa çıkmakta zorlanabilir ve kaotik durumları çok gerilimli bulabilirler. Bu özellik, başka insanların ruh halleri yahut hisleri hakkında artan bir farkındalık ve bilhassa güçlü bir empati duygusu ile de bağlantılı olabilir.

Buna ebeveynliğin getirdiği talepleri de ekleyin, sonuç muhakkak felaket üzere görünebilir. Günlük duyusal ve duygusal çok yüklenmenin yanı sıra, yüksek hassaslığa sahip ebeveynler tıpkı vakitte yüksek hassaslığa sahip çocuklara bakmanın getirdiği ek zorluklarla da karşı karşıya kalabilirler. Yüksek hassaslığın % 47 oranında kalıtsal olduğu düşünülüyor.

Ancak araştırmalar, bu özelliğin kimi avantajları da olabileceğini gösteriyor.

Bu nüansları anlamayı öğrenmek, ebeveynliği bunaltıcı bir tecrübeden çok daha keyifli ve zenginleştirici bir tecrübeye dönüştürmeye yardımcı olabilir.

İlk adım, muhtemelen kendinizi anlamak. Hassaslığı inceleyen farklı üniversitelerden psikologlardan oluşan bir grup, bunun içingeliştirdi.

Önemli olan, yüksek hassaslığın bir rahatsızlık değil, bir kişilik özelliği olduğunu, bunun kişinin etrafına reaksiyon verme biçimi olarak yorumlanması gerektiğini anlamak. Bilhassa, yüksek hassaslıkta olanlar duyusal ihtarlara güçlü reaksiyon verme eğiliminde. Bu, duyusal sürece hassaslığı (SPS) olarak biliniyor..

Londra Queen Mary Üniversitesi’nden gelişim psikoloğu ve yüksek hassaslık uzmanı Michael Pluess “Genel olarak, hassas insanların algıları daha yüksek, daha fazla detay algılarlar” diyor.

“Diğer insanların ruh hallerini algılarlar ve empati seviyeleri daha yüksektir. Ayrıyeten olayları daha derinlemesine işlerler, böylelikle etrafları hakkında daha fazla bilgi edinirler. Yani, yaşadıklarını derinlemesine düşünme eğilimindedirler ve gördükleri ve hissettiklerinden derinden etkilenebilirler.”

Yüksek hassaslık, belli olaylara yahut tecrübelere karşı, daha az hassas bireylerin reaksiyonundan ölçülebilir formda farklı bir beyin reaksiyonu.

Bir çalışmada, araştırmacılar rastgele seçilen bir küme beşerden yüksek hassaslık testi yapmalarını istedi. Akabinde deneklere keyifli ve üzgün insanların fotoğraflarını gösterdi ve fMRI taramalarıyla beyin aktivitelerini izledi. Testte yüksek puan alan kümedeki yüksek duyarlılıklı bireylerin, farkındalık ve empatiyle ilgili beyin bölgelerinde daha az hassas iştirakçilere kıyasla daha büyük bir aktivite görüldü.

Diğer araştırmalar da duyusal sürece hassaslığı olanların, bilhassa empati ve yansıtıcı düşünme ile ilgili bölgelerde ağır beyin aktivitesi sergilediklerini ortaya koydu.

Pluess, bilgileri derinlemesine sürece eğiliminin, yüksek hassaslığa sahip insanların basitçe çok uyarılmasına yol açabileceğini vurguluyor.

Örneğin birtakım beşerler bir sinemanın konusunu duyduğunda irkiliyor. Onlar için sineması izlemek kelam konusu bile olamıyor. Akustiği makus, gürültülü bir ortamda bulunmak fizikî olarak acı verici olabiliyor. Gürültülü metroda kulaklarını kapatmak zorunda hissedebiliyorlar.

Gürültüye karşı bu hassaslık ebeveynliği bilhassa sıkıntı hale getirebiliyor. Çocuklar bağırdığında, beyinleri patlayacak üzere hissediyorlar. Çocukların gereksinimlerine karşılık vermek ve rahatlatmak için, bu hissi kapatmayı öğrenmeleri gerekiyor. Alışılmış ki, dinlenmiş hissettiklerinde bu daha kolay oluyor. Ne yazık ki, ebeveynlik, en azından birinci yıllarda, uyku bozukluğu manasına da geliyor.

Pluess, yüksek hassaslığa sahip ebeveynlerin karşılaştığı zorlukların “kaliteli ebeveynlik” yapmayı engelleyebileceğini söylüyor.

Araştırmalar, ebeveynliğin birinci evrelerinde, yüksek hassaslığa sahip olanların daha fazla gerilim yaşadıklarını ve ebeveynliği başkalarına nazaran daha güç bulduklarını ortaya koydu. Fakat, birebir çalışmalar bu bireylerin tıpkı vakitte çocuklarıyla daha uyumlu olduklarını da gösteriyor. Bu, yüksek hassaslığa sahip şahısların bilhassa güçlü empati gösterdiklerine dair öbür bulgularla örtüşen âlâ bir haber.

Ortaya çıkan deliller, yüksek hassaslığa sahip ebeveynlerin hissettiği ek gerilimin kısa periyodik olabileceğini de ortaya koyuyor. Avrupa Gelişim Psikolojisi Konferansı’nda sunulan bir çalışma, yüksek hassaslığa sahip ebeveynlerin başlangıçta yüksek seviyede gerilim yaşadıklarını fakat bebekleri dokuz aylık olduğunda, düşük hassaslığa sahip olanlara kıyasla daha yeterli ebeveynlik sergilediklerini gösterdi.

Bu çalışmayı İtalya’daki G d’Annunzio Üniversitesi’nden araştırmacı Francesca Lionetti yürüttü ve öbür bir faktörün daha rol oynadığını gözlemledi.

Olumsuz çocukluk tecrübeleri, yüksek hassaslığa sahip bir kişinin ebeveynliğe nasıl reaksiyon verdiğini etkiliyor.

“Çocukken [ebeveynleri tarafından] reddedilme tecrübesi yaşamışlarsa, daha fazla gerilim yaşadıklarını ve ebeveyn-çocuk etkileşimlerinde daha müdahaleci olduklarını söylüyorlar.”

Lionetti’ye nazaran, “aşırı duyarlı” bir ebeveyn olmak makus bir şey değil. Örneğin, detaylara hassas olmak ebeveynlikte olumlu bir faktör olabilir.

Pluess, bu durumu “Duyarlı beşerler kısa vadede değişikliklerden daha kolay etkileniyor üzere görünüyor” diye açıklıyor.

Ancak ebeveynlik kelam konusu olduğunda, yüksek hassaslığa sahip ebeveynlerin fevkalâde olma potansiyeli bulunduğunu söylüyor.

“Duyarlılıkları, çocuklarını anlamalarına ve çocuklarının gereksinimlerine daha süratli ve daha uygun biçimde cevap vermelerine yardımcı oluyor.”

Ebeveynlerin buhranı elbette yüksek hassaslık sahibi olsun ya da olmasın herkesi etkileyebileceğinden, yüksek hassaslık sahibi şahıslara yönelik birtakım başa çıkma stratejileri aslında tüm ebeveynlerin faydasına olabilir.

Bunlardan biri, kendi tepkilerinizin farkında olmak ve sizi neyin gerilime soktuğunu yahut rahatlattığını bilmek.

Pluess, öz farkındalık sayesinde ebeveynliğin olumlu yanlarını ve zorluklarını kabul edebildiğimizi ve bunaldığımızda sakinleşmenin yollarını arayabileceğimizi yahut sessiz alanlar bulabileceğimizi söylüyor.

“Duyarlı beşerler toplumsal takviyeden de faydalanıyor üzere görünüyor” diye de ekliyor.

Araştırmalar, yüksek hassaslığa sahip olanların dayanıklılığı teşvik eden ruh sıhhati programlarına daha güzel reaksiyon verdiklerini, yüksek hassaslığa sahip çocukların ise zorbalığa karşı müdahalelerden başkalarından daha çok yarar sağladıklarını gösteriyor.

Yüksek hassaslığa sahip olanlar, her ortamda büyüyebilen daha az hassas “karahindiba tipi” insanlardan farklı olarak, şartlar uygun olmadığında gelişmekte zorlanan “orkide” olarak tanımlanıyor.

Elbette herkesin ışığa ve sıcaklığa muhtaçlığı var ve görünüşte karahindiba üzere görünen bir kişi, aslında muhtaçlıklarını inkar etmek zorunda kalan orkide üzere biri olabilir. Ayrıyeten bu metafor, gelişmemize yardımcı olmak için etrafımızı biraz değiştirmeye çalışmanın sorun olmadığını anlatmaya yardım edebilir.

Bazen ebeveynlik, insanların hayatlarını orkide dostu hale getirmelerine yardımcı olabilir. Okulda kızım tertipli olarak “beyin molaları” alıyor ve dinlenmek için müzikler söylüyor.

Henüz, işler denetimden çıkmaya başladığında tüm ailemi müzik söyleyerek beyin molası almaya ikna etmeyi denemedim lakin tahminen de denemeliyim.